Apa Itu Anxiety? Kenali Maksud, Punca, Simptom dan Cara Mengatasinya

Apa Itu Anxiety? Kenali Maksud, Punca, Simptom dan Cara Mengatasinya.

Pernahkah anda tiba-tiba rasa jantung berdebar, dada terasa ketat, fikiran tidak berhenti berfikir atau muncul rasa takut walaupun tiada perkara buruk sedang berlaku?

Atau mungkin anda sering risau tentang masa depan, kesihatan, kewangan, pekerjaan, keluarga atau perkara kecil sehingga sukar untuk tidur dan menenangkan fikiran?

Perasaan seperti ini boleh berlaku kepada sesiapa sahaja. Anxiety atau rasa cemas sebenarnya merupakan sebahagian daripada tindak balas normal manusia terhadap tekanan dan ancaman. Namun, apabila rasa cemas menjadi terlalu kuat, berpanjangan, sukar dikawal dan mula mengganggu kehidupan seharian, ia mungkin berkaitan dengan gangguan kecemasan atau anxiety disorder.

Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), gangguan kecemasan merupakan antara gangguan mental yang paling biasa di dunia. WHO menganggarkan kira-kira 359 juta orang di seluruh dunia mengalami gangguan kecemasan pada tahun 2021.

Jadi, apa sebenarnya maksud anxiety? Apakah puncanya? Bagaimana hendak mengenali simptom anxiety dan bilakah seseorang perlu mendapatkan bantuan profesional?

Mari kita fahami satu persatu.

Apa Itu Anxiety?

Anxiety bermaksud rasa cemas, bimbang, takut atau tidak tenteram terhadap sesuatu yang dianggap mengancam atau membimbangkan.

Dalam keadaan biasa, rasa cemas bukanlah sesuatu yang buruk.

Sebagai contoh, seseorang mungkin berasa cemas sebelum:

• menghadiri temu duga kerja;
• menjalani pemeriksaan kesihatan;
• membuat pembentangan;
• menghadapi peperiksaan;
• bercakap di hadapan orang ramai;
• menghadapi masalah kewangan;
• menunggu keputusan penting.

Rasa cemas dalam situasi seperti ini boleh menjadi tindak balas semula jadi badan terhadap tekanan.

Masalah timbul apabila rasa takut atau bimbang menjadi berlebihan, berpanjangan, sukar dikawal atau tidak sepadan dengan keadaan sebenar sehingga mengganggu kehidupan seseorang. Inilah yang membezakan rasa cemas biasa dengan gangguan kecemasan.

Kementerian Kesihatan Malaysia juga menerangkan bahawa anxiety boleh menjadi normal apabila masih terkawal dan berkurangan selepas punca kebimbangan selesai. Namun, apabila perasaan cemas berterusan atau semakin teruk sehingga mengganggu aktiviti harian, ia perlu diberi perhatian.

Anxiety dan Anxiety Disorder Adakah Sama?

Tidak semestinya.

Ini antara perkara paling penting untuk difahami.

Anxiety ialah perasaan atau tindak balas cemas yang boleh dialami oleh semua orang.

Anxiety disorder pula merujuk kepada sekumpulan gangguan mental yang melibatkan rasa takut atau bimbang yang berlebihan dan berpanjangan sehingga menyebabkan tekanan yang ketara atau menjejaskan fungsi kehidupan seseorang.

Sebagai contoh, rasa risau sebelum temu duga kerja biasanya akan berkurangan selepas temu duga selesai.

Tetapi seseorang yang mengalami gangguan kecemasan mungkin terus berasa sangat bimbang tentang pelbagai perkara walaupun tiada ancaman yang jelas. Kebimbangan itu juga boleh menjadi sukar dikawal dan menjejaskan tidur, pekerjaan, hubungan sosial atau aktiviti harian.

Oleh sebab itu, seseorang tidak sepatutnya membuat diagnosis sendiri hanya berdasarkan beberapa simptom yang dibaca di internet.

Apakah Jenis-Jenis Anxiety Disorder?

Gangguan kecemasan bukan hanya satu keadaan. Terdapat beberapa jenis gangguan kecemasan.

Antaranya ialah:

1. Generalized Anxiety Disorder (GAD)

GAD atau gangguan kecemasan umum menyebabkan seseorang mengalami kebimbangan berlebihan terhadap pelbagai perkara dalam kehidupan.

Contohnya:

• pekerjaan;
• kewangan;
• kesihatan;
• keluarga;
• keselamatan;
• tanggungjawab harian;
• perkara yang mungkin berlaku pada masa hadapan.

Seseorang mungkin mengetahui bahawa kebimbangannya terlalu banyak, tetapi masih sukar untuk menghentikannya.

Menurut NIMH, GAD biasanya melibatkan kebimbangan yang berlaku lebih kerap dan lebih kuat daripada kebimbangan biasa, sukar dikawal serta boleh berlarutan selama berbulan-bulan atau lebih lama.

Kenali Apa Itu Anxiety

2. Panic Disorder

Panic disorder berkaitan dengan serangan panik yang berulang dan rasa takut yang kuat.

Serangan panik boleh datang secara tiba-tiba dan menyebabkan simptom fizikal serta emosi yang sangat kuat.

Seseorang mungkin mengalami:

• jantung berdegup laju;
• berpeluh;
• menggigil;
• sesak atau rasa sukar bernafas;
• pening;
• rasa hilang kawalan;
• rasa takut sesuatu yang buruk akan berlaku.

Oleh sebab simptomnya boleh terasa sangat kuat, seseorang mungkin menyangka dirinya sedang mengalami masalah kesihatan fizikal yang serius.

Jika simptom fizikal berlaku secara tiba-tiba atau luar biasa, jangan terus menganggapnya sebagai anxiety. Pemeriksaan perubatan mungkin diperlukan untuk memastikan tiada punca fizikal yang lain.

3. Social Anxiety Disorder

Social anxiety disorder ialah rasa takut atau cemas yang berlebihan dalam situasi sosial atau ketika seseorang merasakan dirinya mungkin dinilai oleh orang lain.

Ia bukan sekadar sifat pemalu.

Seseorang mungkin terlalu takut untuk:

• bercakap dengan orang lain;
• bercakap di hadapan orang ramai;
• makan di tempat awam;
• bertemu orang baharu;
• membuat pembentangan;
• melakukan sesuatu kerana takut diperhatikan atau dinilai.

Dalam keadaan tertentu, ketakutan ini boleh menyebabkan seseorang mengelakkan situasi sosial dan akhirnya mengganggu kehidupan harian.

Kenali Apa Itu Anxiety

4. Phobia

Phobia melibatkan ketakutan yang kuat terhadap objek atau situasi tertentu.

Contohnya ialah ketakutan terhadap haiwan tertentu, tempat tinggi atau situasi tertentu.

Tidak semua ketakutan merupakan gangguan. Ia menjadi masalah apabila ketakutan tersebut sangat kuat, menyebabkan tekanan atau mengganggu kehidupan seseorang.

WHO menyenaraikan generalized anxiety disorder, panic disorder, social anxiety disorder dan gangguan berkaitan fobia antara beberapa jenis gangguan kecemasan.

Apakah Simptom Anxiety?

Simptom anxiety boleh berbeza antara seseorang dengan seseorang yang lain.

Ia bukan hanya berlaku dalam fikiran. Anxiety juga boleh memberikan kesan kepada tubuh badan.

Simptom emosi dan fikiran

Antara yang mungkin berlaku ialah:

• terlalu banyak berfikir;
• rasa takut atau bimbang;
• sukar menghentikan kebimbangan;
• sentiasa menjangka perkara buruk berlaku;
• rasa tidak tenang;
• mudah marah;
• sukar membuat keputusan;
• sukar memberikan tumpuan;
• rasa seperti sentiasa berada dalam keadaan berjaga-jaga.

Bagi GAD, NIMH menyenaraikan kebimbangan berlebihan, kesukaran mengawal kebimbangan, rasa gelisah, mudah marah dan masalah tumpuan antara simptom yang boleh berlaku.

Simptom fizikal Apa Itu Anxiety

Anxiety juga boleh menyebabkan perubahan fizikal seperti:

• jantung berdebar;
• berpeluh;
• menggigil;
• ketegangan otot;
• sakit kepala;
• sakit perut;
• rasa pening;
• rasa sesak atau sukar bernafas;
• keletihan;
• masalah tidur;
• loya atau ketidakselesaan perut.

NIMH turut menyenaraikan sakit kepala, sakit otot, sakit perut, ketegangan, berpeluh, rasa pening dan sesak nafas antara simptom yang boleh dikaitkan dengan GAD.

Namun, simptom fizikal seperti sakit dada, sesak nafas, jantung berdebar atau pening juga boleh disebabkan oleh pelbagai masalah kesihatan lain.

Jangan membuat kesimpulan bahawa semua simptom tersebut adalah anxiety.

Jika simptom baru berlaku, sangat kuat, berulang atau membimbangkan, dapatkan penilaian daripada profesional kesihatan.

Apa Punca Anxiety?

Tidak ada satu punca tunggal yang boleh menerangkan semua kes anxiety.

WHO menjelaskan bahawa gangguan kecemasan boleh berlaku melalui interaksi kompleks antara faktor sosial, psikologi dan biologi.

Kenali Apa Itu Anxiety

Antara faktor yang boleh meningkatkan risiko termasuk:

1. Tekanan hidup

Masalah kewangan, pekerjaan, keluarga, hubungan atau perubahan besar dalam kehidupan boleh meningkatkan tekanan dan kebimbangan.

2. Pengalaman traumatik

Pengalaman yang sangat menakutkan, kehilangan besar, penderaan atau pengalaman buruk lain boleh meningkatkan risiko masalah anxiety pada sesetengah individu.

3. Faktor genetik dan biologi

Sesetengah individu mungkin mempunyai kecenderungan biologi atau genetik yang meningkatkan risiko mengalami gangguan kecemasan.

Ini tidak bermakna seseorang pasti mengalami anxiety hanya kerana mempunyai ahli keluarga yang mengalaminya.

Sebaliknya, ia merupakan salah satu daripada pelbagai faktor yang boleh memainkan peranan.

4. Persekitaran

Persekitaran yang sentiasa memberi tekanan, tidak stabil atau penuh konflik boleh menyumbang kepada masalah kebimbangan.

5. Keadaan kesihatan tertentu

Sesetengah masalah kesihatan fizikal boleh menghasilkan simptom yang menyerupai anxiety atau memburukkan simptom kebimbangan.

Hospital Bahagia Ulu Kinta, Kementerian Kesihatan Malaysia, turut menyatakan bahawa keadaan seperti masalah tiroid atau gangguan irama jantung boleh menghasilkan atau memburukkan simptom anxiety, selain kafein dan sesetengah bahan atau ubat.

Sebab itulah penilaian profesional penting apabila simptom berterusan.

Anda Belum Kenal Apa Itu Anxiety?

Apakah Perbezaan Anxiety dan Stress?

Anxiety dan stress sering digunakan secara bergantian, tetapi kedua-duanya tidak semestinya sama.

Stress biasanya merupakan tindak balas terhadap punca atau tekanan tertentu dari luar.

Contohnya:

“Saya stress kerana kerja terlalu banyak.”

Selepas masalah selesai, tahap stress mungkin berkurangan.

Anxiety pula boleh terus berlaku walaupun tiada ancaman atau masalah yang jelas pada masa tersebut.

NIMH menjelaskan bahawa stress biasanya merupakan tindak balas terhadap punca luaran, manakala anxiety boleh berlaku sebagai tindak balas kepada stress dan berterusan walaupun tiada ancaman semasa.

Namun, kedua-duanya boleh mempunyai simptom yang bertindih seperti:

• susah tidur;
• rasa tegang;
• sakit kepala;
• kebimbangan;
• rasa tidak tenteram;
• keletihan.

Bagaimana Cara Mengatasi Anxiety?

Rawatan anxiety bergantung kepada jenis gangguan, tahap simptom, keadaan kesihatan dan keperluan individu.

Jika simptom ringan dan tidak mengganggu kehidupan secara ketara, beberapa perubahan gaya hidup dan strategi pengurusan tekanan mungkin membantu.

1. Kenal pasti pencetus anxiety

Cuba perhatikan bila rasa cemas muncul.

Tanya diri:

• Apa yang berlaku sebelum saya mula rasa cemas?
• Apa yang sedang saya fikirkan?
• Adakah ia berlaku pada waktu tertentu?
• Adakah saya kurang tidur?
• Adakah saya mengambil terlalu banyak kafein?
• Adakah terdapat tekanan tertentu dalam hidup saya?

Mencatat fikiran dan situasi yang mencetuskan anxiety boleh membantu seseorang mengenali coraknya.

2. Jaga rutin tidur

Tidur yang mencukupi penting untuk kesihatan fizikal dan mental.

Cuba:

• tidur dan bangun pada waktu yang hampir sama;
• kurangkan penggunaan skrin sebelum tidur;
• wujudkan suasana bilik yang selesa;
• elakkan kafein berlebihan terutama lewat hari.

NIMH menyatakan bahawa tidur yang mencukupi dan mengurangkan pengambilan kafein boleh membantu mengurangkan simptom anxiety apabila digabungkan dengan penjagaan dan rawatan yang sesuai.

3. Bersenam secara berkala

Aktiviti fizikal boleh menjadi sebahagian daripada strategi pengurusan stress dan anxiety.

Tidak semestinya perlu melakukan senaman berat.

Berjalan kaki, berbasikal, berenang atau aktiviti fizikal lain yang sesuai dengan keadaan seseorang boleh menjadi pilihan.

WHO turut menyatakan bahawa program senaman boleh membantu mencegah gangguan kecemasan dalam kalangan orang dewasa.

4. Kurangkan pengambilan kafein secara berlebihan

Kopi, teh, minuman tenaga dan produk berkafein boleh mempengaruhi sesetengah individu.

Jika anda mendapati jantung berdebar atau rasa gelisah menjadi lebih teruk selepas mengambil banyak kafein, pertimbangkan untuk mengurangkannya.

5. Gunakan teknik relaksasi

Teknik seperti pernafasan perlahan, mindfulness atau meditasi boleh membantu sesetengah individu mengurus tekanan dan anxiety.

Ia bukan pengganti rawatan untuk gangguan kecemasan yang serius, tetapi boleh menjadi sebahagian daripada strategi pengurusan diri.

6. Jangan terlalu bersendirian

Bercakap dengan seseorang yang dipercayai boleh membantu.

Anda tidak semestinya perlu menceritakan semuanya sekaligus.

Kadangkala ayat mudah seperti:

“Saya kebelakangan ini selalu rasa cemas dan saya perlukan seseorang untuk bercakap.”

sudah menjadi langkah pertama yang baik.

7. Kurangkan mengelak semua perkara yang menakutkan

Apabila seseorang berasa cemas, tindak balas semula jadi ialah mengelakkan perkara yang menimbulkan ketakutan.

Dalam jangka pendek, mengelak mungkin membuatkan seseorang rasa lega.

Namun, bagi sesetengah gangguan anxiety, pengelakan berterusan boleh mengekalkan atau menguatkan ketakutan tersebut.

Dalam terapi tertentu seperti CBT dan exposure therapy, seseorang dibantu untuk memahami pemikiran serta menghadapi ketakutan secara berperingkat dan terkawal.

Jangan memaksa diri melakukan pendedahan yang menakutkan secara ekstrem. Jika anxiety sudah mengganggu kehidupan, pendekatan bersama profesional adalah lebih sesuai.

Bilakah Perlu Berjumpa Doktor atau Pakar?

Ini merupakan bahagian yang sangat penting.

Anda patut mempertimbangkan untuk mendapatkan bantuan profesional jika:

• anxiety semakin sukar dikawal;
• kebimbangan berlaku hampir setiap hari;
• anda mula mengelakkan aktiviti penting;
• tidur terganggu;
• kerja atau pelajaran terjejas;
• hubungan dengan keluarga atau orang lain terjejas;
• simptom fizikal berulang dan membimbangkan;
• usaha sendiri tidak membantu;
• anda merasakan keadaan semakin teruk.

NHS juga mengesyorkan mendapatkan bantuan perubatan apabila seseorang sukar mengatasi rasa anxiety, fear atau panic dan usaha yang dilakukan sendiri tidak membantu.

Penting untuk difahami bahawa mendapatkan bantuan bukan bermaksud seseorang itu lemah.

Gangguan anxiety ialah keadaan kesihatan yang boleh dirawat.

WHO menyatakan bahawa terdapat rawatan yang berkesan untuk gangguan kecemasan, termasuk intervensi psikologi.

Bagaimana Anxiety Dirawat?

Rawatan bergantung kepada diagnosis dan keperluan individu.

Antara pendekatan yang biasa digunakan ialah:

Psikoterapi

Psikoterapi atau terapi bercakap boleh membantu seseorang memahami pemikiran, emosi dan corak tingkah laku yang berkaitan dengan anxiety.

Salah satu pendekatan yang banyak digunakan ialah Cognitive Behavioural Therapy (CBT).

CBT membantu seseorang mengenal pasti corak pemikiran yang tidak membantu, menilai semula pemikiran tersebut dan mempelajari cara bertindak balas dengan lebih berkesan.

Ubat-ubatan

Dalam keadaan tertentu, doktor mungkin mencadangkan ubat.

Antaranya termasuk sesetengah antidepressant seperti SSRI atau SNRI dan ubat anti-anxiety tertentu. Sesetengah benzodiazepine juga boleh digunakan dalam keadaan tertentu, tetapi penggunaannya memerlukan pertimbangan profesional kerana terdapat risiko toleransi dan kebergantungan.

Jangan mengambil atau menghentikan ubat anxiety tanpa berbincang dengan doktor.

Jenis ubat, dos, tempoh rawatan dan kesan sampingan perlu dinilai secara individu.

Gabungan rawatan

Sesetengah individu mungkin mendapat manfaat daripada gabungan psikoterapi, ubat dan perubahan gaya hidup.

Tiada satu pendekatan yang sesuai untuk semua orang.

Adakah Anxiety Boleh Sembuh?

Ramai orang tertanya-tanya:

“Kalau saya ada anxiety, adakah saya akan mengalaminya sepanjang hidup?”

Jawapannya tidak semestinya.

Gangguan anxiety ialah keadaan yang boleh dirawat dan ramai individu boleh belajar mengurus simptom serta meningkatkan kualiti hidup dengan rawatan dan sokongan yang sesuai.

Namun, istilah “sembuh” perlu digunakan dengan berhati-hati kerana pengalaman setiap individu berbeza.

Ada orang yang mengalami simptom untuk tempoh tertentu dan kemudian pulih.

Ada yang mengalami simptom berulang.

Ada juga yang perlu meneruskan strategi pengurusan dalam jangka panjang.

Apa yang penting ialah jangan menganggap anxiety sebagai sesuatu yang tidak boleh dibantu.

Jangan Terus Menganggap Semua Simptom Sebagai Anxiety

Satu kesilapan yang sering berlaku apabila membaca artikel kesihatan di internet ialah membuat diagnosis sendiri.

Contohnya, seseorang mengalami:

jantung berdebar + sesak nafas + pening

lalu terus membuat kesimpulan:

“Saya ada anxiety.”

Padahal simptom tersebut boleh mempunyai pelbagai punca.

Begitu juga dengan sakit dada, pengsan, kesukaran bernafas yang teruk atau simptom fizikal yang luar biasa.

Jika anda mengalami simptom yang serius atau tidak biasa, dapatkan penilaian perubatan dengan segera.

Artikel internet boleh memberikan maklumat, tetapi tidak boleh menggantikan pemeriksaan dan diagnosis profesional.

Kesimpulan

Anxiety ialah rasa cemas, takut atau bimbang yang boleh menjadi sebahagian daripada tindak balas normal manusia terhadap tekanan.

Ia menjadi lebih membimbangkan apabila rasa cemas tersebut terlalu kuat, berpanjangan, sukar dikawal atau mengganggu kehidupan seharian.

Antara tanda yang boleh dikaitkan dengan anxiety termasuk kebimbangan berlebihan, fikiran yang sukar dihentikan, rasa gelisah, sukar tidur, masalah tumpuan, jantung berdebar, berpeluh, ketegangan otot dan pelbagai simptom fizikal lain.

Puncanya pula tidak semestinya satu. Faktor genetik, biologi, pengalaman hidup, tekanan, persekitaran dan keadaan kesihatan tertentu boleh memainkan peranan.

Berita baiknya, gangguan anxiety boleh dirawat.

Perubahan gaya hidup seperti tidur yang mencukupi, aktiviti fizikal, pengurusan stress, mengurangkan kafein dan sokongan sosial boleh membantu. Jika simptom berterusan atau mengganggu kehidupan, mendapatkan bantuan daripada doktor atau profesional kesihatan mental merupakan langkah yang wajar. Psikoterapi seperti CBT dan ubat-ubatan tertentu merupakan antara pilihan rawatan yang digunakan bergantung kepada keadaan individu.

Yang paling penting, jangan malu untuk meminta bantuan.

Mengalami anxiety bukan bermaksud seseorang itu lemah. Mendapatkan bantuan ialah satu bentuk menjaga diri.

Soalan Lazim (FAQ) Apa Itu Anxiety

Apa maksud anxiety dalam Bahasa Melayu?

Anxiety biasanya diterjemahkan sebagai kebimbangan, keresahan atau rasa cemas. Ia merujuk kepada perasaan takut atau bimbang terhadap sesuatu yang dianggap mengancam atau membimbangkan.

Apakah tanda anxiety yang paling biasa?

Antara tanda yang biasa ialah rasa terlalu bimbang, gelisah, sukar menenangkan fikiran, masalah tidur, sukar menumpukan perhatian, jantung berdebar, berpeluh, ketegangan otot dan rasa tidak tenteram.

Adakah anxiety sama dengan depression?

Tidak. Anxiety dan depression ialah keadaan yang berbeza walaupun seseorang boleh mengalami kedua-duanya pada masa yang sama. Anxiety lebih berkaitan dengan rasa takut, bimbang atau cemas, manakala depression biasanya melibatkan mood rendah, kehilangan minat atau keseronokan dan perubahan tertentu dalam fungsi harian.

Bolehkah anxiety hilang sendiri?

Rasa cemas biasa boleh berkurangan apabila punca tekanan selesai. Tetapi jika simptom berterusan, sukar dikawal atau mengganggu kehidupan, jangan bergantung kepada masa semata-mata. Dapatkan penilaian profesional.

Adakah kopi boleh menyebabkan anxiety?

Kafein boleh meningkatkan rasa gelisah atau simptom fizikal tertentu pada sesetengah orang. Jika anda mendapati anxiety menjadi lebih teruk selepas mengambil banyak kafein, mengurangkan pengambilannya mungkin membantu.

Adakah anxiety boleh dirawat?

Ya. Terdapat rawatan berkesan untuk gangguan kecemasan, termasuk psikoterapi dan, dalam keadaan tertentu, ubat-ubatan. Pilihan rawatan bergantung kepada jenis dan tahap gangguan serta keadaan individu.

Rujukan Berautoriti Apa Itu Anxiety

• World Health Organization (WHO) — Anxiety Disorders — maklumat global mengenai jenis, simptom, faktor penyumbang, pencegahan dan rawatan gangguan kecemasan.
• National Institute of Mental Health (NIMH) — Anxiety Disorders — penerangan mengenai anxiety disorders dan jenis-jenisnya.
• NIMH — Generalized Anxiety Disorder — simptom, punca, diagnosis dan rawatan GAD.
• Kementerian Kesihatan Malaysia — Hospital Bahagia Ulu Kinta: Generalised Anxiety Disorder — maklumat berkaitan GAD dan pengurusan anxiety dalam konteks perkhidmatan kesihatan Malaysia.
• NHS — Get help with anxiety, fear or panic — panduan mengenali anxiety dan bila perlu mendapatkan bantuan.
• Kementerian Kesihatan Malaysia — Clinical Practice Guidelines — sumber rasmi garis panduan amalan klinikal KKM.

Disclaimer Apa Itu Anxiety

Artikel ini disediakan untuk tujuan informasi dan pendidikan sahaja. Ia bukan pengganti diagnosis, nasihat atau rawatan daripada doktor, pakar psikiatri, ahli psikologi klinikal atau profesional kesihatan lain. Jangan membuat diagnosis sendiri atau menghentikan/memulakan ubat berdasarkan maklumat dalam artikel ini. Jika anda mengalami simptom yang berterusan, semakin teruk atau mengganggu kehidupan harian, sila dapatkan penilaian daripada profesional kesihatan.